Міжнародная канферэнцыя, прымеркаваная да 76-й гадавіны прыняцця Канвенцыі ААН аб папярэджанні злачынства генацыду і пакаранні за яго: вынікі першага дня працы

Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь арганізавала правядзенне ў г.Мінску Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, прымеркаванай да 76-й гадавіны прыняцця Канвенцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый аб папярэджанні злачынства генацыду і пакаранні за яго.

Суарганізатарамі канферэнцыі выступілі Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі.

Прэзентацыя кнігі

Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь Андрэй Швед перад пачаткам пленарнага пасяджэння прэзентаваў падрыхтаванае Генеральнай пракуратурай чацвёртае выданне – «Каральныя аперацыі. Частка 2» з цыкла «Генацыд беларускага народу». У ім змяшчаюцца інфармацыйна-аналітычныя матэрыялы і дакументы, атрыманыя ў ходзе расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе, звесткі аб карных аперацыях на тэрыторыі БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны. У кнізе таксама прадстаўлены новыя і раней невядомыя шырокай грамадскасці матэрыялы аб планаванні і рэалізацыі нацысцкай Германіяй палітыкі генацыду беларускага народа шляхам правядзення масавых карных аперацый.

 Прывітальныя словы і адрасы

З уступным словам да ўдзельнікаў мерапрыемства звярнуліся Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь Андрэй Швед, Дзяржаўны сакратар Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь Аляксандр Вольфавіч, Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Валянцін Сукала, Старшыня Следчага камітэта Расійскай Федэрацыі Аляксандр Бастрыкін, Старшыня Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь Дзмітрый Гара, Міністр абароны Беларусь Віктар Хрэнін, Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь Максім Рыжанкоў, Старшыня Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь Аляксей Волкаў, Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс, кіраўнік Нацыянальнага цэнтра гістарычнай памяці пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі Алена Малышава, намеснік Дзяржаўнага сакратара – член Пастаяннага Камітэта Саюзнай дзяржавы Аляксей Кубрын.

У рэжыме відэаканферэнцсувязі з прывітальным словам выступілі Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі Ігар Красноў і Старшыня Расійскага гістарычнага таварыства Сяргей Нарышкін.

Агучаны прывітальныя адрасы Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Наталлі Качанавай і Старшыні Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Ігара Сяргеенкі.

Звяртаючыся да ўдзельнікаў канферэнцыі, Андрэй Швед адзначыў, што правядзенне гэтага мерапрыемства «становіцца добрай традыцыяй і з'яўляецца адным з эфектыўных інструментаў прыцягнення ўвагі сусветнай супольнасці, у першую чаргу звычайных грамадзян замежных дзяржаў, да працэсу адраджэння нацысцкай ідэалогіі, які праводзіцца на Захадзе палітыкамі высокага ўзроўню». 

Кіраўнік нагляднага ведамства канстатаваў: «Гаварыць аб жахах генацыду неабходна кожны дзень, каб нашым дзецям не прыйшлося ізноў перажыць жахі вайны і знішчэнне карнікамі нявінных людзей. Падзеі Вялікай Айчыннай вайны – агульны боль народаў былога Савецкага Саюза і ўсяго чалавецтва, які захаваецца ў іх памяці назаўжды. Перакананы, што сённяшняе мерапрыемства будзе мець вялікае значэнне для захавання гістарычнай праўды, увекавечання памяці ахвяр генацыду і стане напамінам пра тое, якую цану заплацілі продкі за наша існаванне».

Дзяржаўны сакратар Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь Аляксандр Вольфавіч у сваім выступленні акцэнтаваў увагу на важнасці канферэнцыі і падзякаваў Генеральнаму пракурору Рэспублікі Беларусь за расследаванне крымінальнай справы аб генацыдзе насельніцтва БССР.

«На працягу ўсёй гісторыі генацыд прыносіў чалавецтву вялікія страты і гора, – адзначыў ён. – Незагойнай ранай для беларусаў, рускіх і іншых народаў Савецкага Саюза з'яўляецца генацыд у гады Вялікай Айчыннай вайны».

«Час няўмольны. Нажаль, нас пакідаюць ветэраны той страшнай вайны. Таму мы проста абавязаны памятаць і бесперапынна даносіць да ўсёй сусветнай супольнасці звесткі аб зверствах і злачынствах фашыстаў і калабарацыяністаў, ролі і месцы народаў-пераможцаў у барацьбе з нацыстамі і іх памагатымі падчас Вялікай Айчыннай вайны», – рэзюмаваў Аляксандр Вольфавіч. 

Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі Ігар Красноў у сваёй прамове звярнуў увагу на тое, што «многім заходнім краінам, якія не ўстаялі тады пад націскам нацыстаў, сёння стала няёмка і яны спрабуюць забыць выпадкі дапамогі ў генацыдзе, прымяншаючы гераізм і ўклад савецкага народа ў вызваленне Еўропы». 

Старшыня Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь Валянцін Сукала падрабязней спыніўся на некаторых лічбах, на падставе якіх зрабіў заключэнне: «Толькі ў бягучым годзе судамі нашай краіны 313 асоб прыцягнута да адміністрацыйнай адказнасці за прапаганду або публічнае дэманстраванне, выраб, распаўсюджванне нацысцкай сімволікі ці атрыбутыкі, адзін чалавек прыцягнуты. да крымінальнай адказнасці за рэабілітацыю нацызму і яшчэ адзін асуджаны за адмаўленне генацыду беларускага народа, здзейсненае праз размяшчэнне інфармацыі ў сетцы Інтэрнэт. Ажыццяўленне правасуддзя па крымінальных справах у дачыненні да нацысцкіх злачынцаў аказвае сур'ёзнае інфармацыйна-асветніцкае ўздзеянне на наша грамадства, дазваляе прадставіць і распаўсюдзіць праўдзівую інфармацыю аб трагедыі ваеннага часу і наступствах ідэалогіі нацызму».

Старшыня Следчага камітэта Расійскай Федэрацыі Аляксандр Бастрыкін звярнуў увагу на залімітавую жорсткасць таго, што тварылі нацысты на савецкай зямлі. «У нас ёсць сумесная следча-аператыўная група, куды ўваходзяць супрацоўнікі Генеральнай пракуратуры Беларусі, следчых камітэтаў Расіі і Беларусі. Толькі за апошні год мы атрымалі ад беларускіх калег 48 запытаў аб прававой дапамозе, самі накіравалі 35 запытаў. Гэта значыць ідзе інтэнсіўны абмен інфармацыяй па пытанні расследавання генацыду», – паведаміў ён.

Старшыня Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь Дзмітрый Гара, звяртаючыся да ўдзельнікаў канферэнцыі, падкрэсліў: «Нашчадкі нацыстаў па ўсім свеце патрабуюць і рыхтуюцца да рэваншу. У нашай краіне ўзброеныя нацысцкімі ідэаламі экстрэмісты ў 2020 годзе рыхтаваліся здзейсніць дзяржаўны пераварот. Мы не дазволілі гэта зрабіць, каб жыць у свабоднай і квітнеючай краіне».

«Правядзенне такога маштабнага форуму ў 80-годдзе вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і напярэдадні 80-гадовага юбілею Вялікай Перамогі асабліва падкрэслівае важнасць захавання міру як найвышэйшай каштоўнасці», – сказаў у сваім выступленні Міністр абароны Рэспублікі Беларусь Віктар Хрэнін. 

Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь Максім Рыжанкоў зазначыў, што Рэспубліка Беларусь заўсёды была ў авангардзе работы па захаванні гістарычнай памяці.

«Сёння падзеі Другой сусветнай вайны многімі ў Еўропе ўспрымаюцца як нешта падаленае. Для кагосьці, дарэчы, ганебны і таму няёмкі ўспамін. У такой сітуацыі яшчэ больш выразна праяўляецца гістарычная місія – захоўваць і перадаваць новым пакаленням праўду аб Другой сусветнай вайне. У гэтым кантэксце неацэнная дзейнасць Генпракуратуры Беларусі па расследаванні крымінальнай справы аб генацыдзе», – распавёў Максім Рыжанкоў.

Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс канстатавала: «Прыняцце аднаго з ключавых дакументаў у галіне міжнароднага права – Канвенцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый аб прадухіленні злачынства генацыду і пакаранні за яго – стала знакавай, найважнейшай падзеяй для ўсёй сусветнай супольнасці».

Вольга Чупрыс выказала ўпэўненасць, што палажэнні Канвенцыі захоўваюць актуальнасць і, на жаль, падлягаюць прымяненню цяпер, калі ў асобных краінах атрымліваюць адраджэнне ультранацыяналістычныя ідэі.

Выступленне з дакладамі

Далей перад удзельнікамі канферэнцыі з дакладам выступіў Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь – ён нагадаў, што паслужыла падставай для ўзбуджэння ў красавіку 2021 года крымінальнай справы па факту генацыду насельніцтва БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны перыяд, учыненага нацысцкімі злачынцамі і іх памагатымі. 

«Вынікі расследавання пацвярджаюць, што спосабы і метады ажыццяўлення спробы дзяржаўнага перавароту шмат у чым падобныя да метадаў, якія прапагандавалі і ўвасаблялі ў жыццё нацысты і іх памагатыя-калабарацыяністы 80 гадоў таму. Сталі відавочнымі асноўныя прычыны антыдзяржаўных падзей, якія адбыліся на сучасным этапе, сярод якіх – недастатковае інфармаванне насельніцтва Беларусі аб маштабах трагедыі Вялікай Айчыннай вайны, непрыняцце своечасовых дзейсных мер па захаванні і абароне гістарычнай праўды, а таксама неактыўная праца па кансалідацыі грамадзянскай супольнасці і забеспячэнні ідэалагічнай пераемнасці пакаленняў», – сказаў Андрэй Швед. 

Ён падкрэсліў, што менавіта таму ў рамках расследавання органы пракуратуры Беларусі праводзяць сістэматычную буйнамаштабную працу па прымяненні яго вынікаў у нарматворчай, інфармацыйнай, адукацыйнай і ідэалагічнай сферах. Удакладніў, што ў гэтую дзейнасць уцягнуты ўсе галіны ўлады, праваахоўны блок і грамадскія арганізацыі.

У якасці прадстаўнікоў Расійскай Федэрацыі на канферэнцыі выступілі рэктар федэральнай дзяржаўнай казённай адукацыйнай установы вышэйшай адукацыі «Універсітэт пракуратуры Расійскай Федэрацыі» Ігар Мацкевіч, Упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі Таццяна Маскалькова. 

У працы канферэнцыі таксама прынялі актыўны ўдзел прадстаўнікі шэрагу замежных дзяржаў – кіраўнік асацыяцыі дружбы «Эмілія-Раманья-Беларусь» Джамбатыста Кадопі, нямецкі грамадскі і палітычны дзеяч Олівер Шнееман, члены Рускага культурна-асветнага таварыства (Рэспубліка Польшча) Марыюш Нічыпарук і Андрэй дырэктар Фонду садзейнічання актуальным гістарычным даследаванням «Гістарычная памяць» (Расійская Федэрацыя) Наталля Селюкіна.

Двухбаковыя сустрэчы 

У рамках канферэнцыі адбыліся працоўныя сустрэчы Генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь Андрэя Шведа з Упаўнаважаным па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі Таццянай Маскальковай і Старшынёй Следчага камітэта Расійскай Федэрацыі Аляксандрам Бастрыкіным.

Вынікі працы ў першы дзень канферэнцыі 

Падводзячы вынікі першага дня працы канферэнцыі, Андрэй Швед адзначыў: «Права судзіць і бяскарна забіваць людзей іншага кшталту, іншай мовы, на жаль, набывае ўсё большую актуальнасць. Мы з вамі гэта бачым. Свет мяняецца. І, на жаль, мяняецца не ў лепшы бок».

«Вы бачыце, што дзяржавы, якія знаходзяцца на захадзе, краіны Еўрапейскага саюза, ЗША і іх саюзнікі, фактычна ўзялі на ўзбраенне ідэалогію нацыстаў перыяду Другой сусветнай вайны. Яны сябе завуць адмысловымі – усё гэта мы ўжо чулі. Чулі 80 гадоў таму. Тэма супрацьдзеяння генацыду, тэма зверстваў нацыстаў у перыяд Вялікай Айчыннай вайны і сучасных нацыстаў 21 стагоддзя павінна гучаць, як набат».

Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь падзякаваў удзельнікам канферэнцыі за «выдатныя даклады па розных тэматыках, за тое, што падзяліліся сваім горам і перажываннем, у тым ліку асабіста, за тое, што расказалі аб тых трагедыях, якія перажылі іх родныя і блізкія».

Словы падзякі кіраўнік нагляднага ведамства адрасаваў і «ўсім неабыякавым людзям, якія нас чуюць і ўважліва сочаць за ходам нашай канферэнцыі». Пажадаў усім дабра, здароўі і мірнага неба над галавой.

У рамках мерапрыемства Андрэй Швед, Аляксандр Бастрыкін, Валянцін Сукала, Таццяна Маскалькова, Алена Малышава, Олівер Шнееман, Андрэй Раманчук, Марыюш Нічыпарук, Джамбатыста Кадопі, дырэктар Навукова-практычнага цэнтра Генеральнай пракуратуры Беларусі Ігар Мароз пагутарылі з прадстаўнікамі СМІ. 

Фота: Генеральная пракуратура