Генеральны пракурор выступіў у Парламенце са штогадовай інфармацыяй аб дзейнасці органаў пракуратуры ў 2024 годзе

Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь Андрэй Швед выступіў перад дэпутатамі Палаты прадстаўнікоў і членамі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь са штогадовай інфармацыяй аб дзейнасці органаў пракуратуры ў 2024 годзе.

У сваім выступленні Андрэй Швед праінфармаваў аб асноўных выніках нагляднай дзейнасці ведамства, прынятых мерах рэагавання і ініцыятывах пракурораў. Прывёў прыклады канкрэтных парушэнняў заканадаўства, у тым ліку ў сферы барацьбы з карупцыяй і АПК. Больш падрабязна спыніўся на аспектах абароны правоў і законных інтарэсаў непаўналетніх.

У прыватнасці, асветлены крымінагенная абстаноўка ў рэспубліцы, пытанні супрацьдзеяння кіберзлачыннасці, службовым і экстрэмісцкім злачынствам.

У мінулым годзе ў краіне на 14% скарацілася колькасць зарэгістраваных злачынстваў – гэта найменшая колькасць злачынстваў за апошнія 30 гадоў.

На 13,7% знізілася колькасць асабліва цяжкіх злачынстваў, у тым ліку супраць жыцця і здароўя людзей, – на 22% менш учынена забойстваў, колькасць якіх у параўнанні з 2007 годам скарацілася ў 4 разы.

Захоўваецца станоўчая тэндэнцыя зніжэння колькасці загінуўшых ад злачынстваў.

Менш учынена крадзяжоў, рабаванняў, разбояў, хуліганстваў, а таксама злачынстваў, звязаных з «хатнім» гвалтам.

У выніку прынятых за апошнія гады мер колькасць рэцыдыўных злачынстваў скарацілася на 28 працэнтаў.

Разам з тым у мінулым годзе павялічылася колькасць зарэгістраваных махлярстваў і вымагальніцтваў, што звязана з выкарыстаннем інфармацыйных тэхналогій і ростам узроўню інфарматызацыі насельніцтва, актыўным выкарыстаннем грамадзянамі сучасных сродкаў камунікацыі.

«Праваахоўныя органы прымаюць меры па павышэнні эфектыўнасці папярэджання і спынення такіх злачынстваў. Цяпер рэалізуецца прыняты Урадам па ініцыятыве Генеральнай пракуратуры комплексны план дадатковых мер па супрацьдзеянню кіберзлачынствам. Пачата эксплуатацыя аўтаматызаванай сістэмы апрацоўкі інцыдэнтаў Нацыянальнага банка», – падкрэсліў Андрэй Швед.

Павышаную ўвагу органы пракуратуры ў 2024 годзе надалі папярэджанню злачынстваў і правапарушэнняў.

У развіццё тэмы Генеральны пракурор нагадаў, што «для ўзмацнення кантролю за раней судзімымі асобамі, стымулявання іх да працы, законапаслухмяных паводзін і ўцягвання ў эканоміку пры непасрэдным удзеле парламентарыяў унесены змены ў Крымінальны і Крымінальна-выканаўчы кодэксы».

Адзначана, што Генеральнай пракуратурай сумесна з МУС выпрацоўваюцца дадатковыя меры па недапушчэнні выкарыстання крыптавалют у супрацьпраўнай дзейнасці, чаму павінна садзейнічаць належная рэалізацыя Указа Кіраўніка дзяржавы «Аб абарачэнні лічбавых знакаў (токенаў)».

«Дзякуючы скаардынаванай працы праваахоўных органаў колькасць злачынстваў экстрэмісцкай накіраванасці ў мінулым годзе скарацілася ў два разы. У рамках спецыяльнай вытворчасці накіраваны ў суд крымінальныя справы ў дачыненні 62 экстрэмістаў, якія хаваюцца за межамі рэспублікі. Гэта мера звязана з завочным асуджэннем і прымусовымі мерамі ў адносінах да маёмасці і з'яўляецца дзейным стрымліваючым фактарам», – канстатаваў кіраўнік нагляднага ведамства.

Гаворачы аб карупцыйнай злачыннасці, Генеральны пракурор указаў на тое, што ў краіне забяспечана каардынацыя дзейнасці праваахоўнага блока па выяўленні і спыненні карупцыйных праяў на ўсіх узроўнях.

У 2024 годзе ў рэспубліцы ўлічана звыш адной тысячы карупцыйных злачынстваў, з іх асноўную долю склалі крадзяжы шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі і хабарніцтва. Да адказнасці прыцягнута больш за 900 асоб, 14 з якіх займалі адказнае становішча.

«Асноўная ўвага пракурораў засяроджана на выяўленні карупцыі ў стратэгічных галінах эканомікі. Размова ідзе аб прамысловасці, сельскай гаспадарцы і будаўніцтве, у тым ліку пры правядзенні закупак. Савет Міністраў пачаў рэалізацыю прапаноў Генеральнай пракуратуры, у тым ліку па забеспячэнні празрыстасці працэдур закупак і аб узмацненні кантролю з боку міністэрстваў за падпарадкаванымі арганізацыямі», – працягнуў Андрэй Швед.

Як адзначана, па патрабаванні пракуратуры за прадастаўленне незаконнага ўзнагароджання ў інтарэсах юрыдычнай асобы да адміністрацыйнай адказнасці прыцягнута 90 арганізацый – агульная сума накладзеных спагнанняў перавысіла 900 тыс. рублёў.

Значны аб'ём работы выкананы ў сферы нагляду за папярэднім следствам і дазнаннем. Рэгулярна пракуроры выяўлялі парушэнні працэсуальнага заканадаўства. У суды рэспублікі накіравана больш за 30 тысяч крымінальных спраў. Для вытворчасці дадатковага расследавання вернута звыш 780 спраў.

Дзяржаўнае абвінавачанне падтрымана па больш як 26 тысячах крымінальных спраў.

Пры ажыццяўленні нагляду за адпаведнасцю закону судовых рашэнняў па крымінальных справах пракуроры апратэставалі ў апеляцыйным парадку судовыя рашэнні ў дачыненні да больш як 1400 асоб.

У касацыйным парадку прынесены пратэсты ў дачыненні да 450 асоб, з іх задаволена 90%.

З удзелам пракурораў разгледжана больш за 17 тысяч грамадзянскіх спраў. Прынесена звыш 700 апеляцыйных пратэстаў, з якіх дзве трэці задаволены. У парадку нагляду па грамадзянскіх справах прынесена больш за 150 пратэстаў – з іх задаволена 80%.

Па грамадзянскіх і эканамічных справах пракуроры прад'явілі ў суды звыш 7 тысяч іскаў на суму амаль 150 млн рублёў.

Гаворачы аб агульнанагляднай дзейнасці, Генеральны пракурор адзначыў яе накіраванасць на выкананне даручэнняў Кіраўніка дзяржавы, гарантаванне бяспекі жыццядзейнасці насельніцтва, захаванне ў цэлым правоў і свабод грамадзян.

У парадку нагляду за дакладным і аднастайным выкананнем заканадаўства органамі дзяржаўнага кіравання, мясцовымі органамі ўлады, іншымі арганізацыямі і грамадзянамі праведзена больш за 8 тысяч праверак. Пракуроры ўнеслі звыш 35 тысяч актаў нагляду.

Да розных відаў адказнасці прыцягнута больш за 35 тысяч фізічных і юрыдычных асоб. Па патрабаваннях пракурораў вінаватыя асобы ў пазасудовым парадку пакрылі нанесеную імі шкоду ў суме каля 20 млн рублёў.

«Органы пракуратуры праверылі выкананне дзяржаўных мінімальных сацыяльных стандартаў у сельскай мясцовасці - у шэрагу населеных пунктаў не мелася доступу да цэнтралізаваных сістэм водазабеспячэння, а некаторыя з іх не былі забяспечаны якаснай пітной вадой. Жыхары асобных вясковых населеных пунктаў не мелі магчымасці атрымаць бытавыя паслугі па месцы жыхарства. У некаторых аграгарадках адсутнічаюць клубы і бібліятэкі, няма фізкультурна-спартыўных збудаванняў», – сказаў кіраўнік нагляднага ведамства.

У парадку рэагавання Генеральная пракуратура прапанавала Савету Міністраў правесці комплексны аналіз выканання сацыяльных стандартаў і методык іх ацэнкі і забяспечыць рацыянальнае планаванне.

У 2024 годзе органы пракуратуры праверылі выкананне заканадаўства пры аказанні насельніцтву жыллёва-камунальных паслуг.

«У кожным рэгіёне ўстаноўлены факты несвоечасовага і неналежнага выканання заявак, якія паступаюць на тэлефонны нумар 115, а таксама парушэнні парадку падаўжэння тэрмінаў іх выканання. У цэлым па краіне больш за 80 тысяч заявак выканана не на належным узроўні, што прывяло да іх вяртання на дапрацоўку. Актуальным застаецца пытанне планавання і своечасовага правядзення капітальнага і бягучага рамонту жыллёвага фонду», – канстатаваў Андрэй Швед.

Як паказала праверка эфектыўнасці выкарыстання арэнднага жылля, амаль 15 тысяч арэндных жылых памяшканняў не заселеныя. З іх каля 10 тысяч знаходзіліся ў неналежным тэхнічным і санітарным стане. Кожнае другое такое памяшканне размешчана ў сельскай мясцовасці. Рамонт 45% памяшканняў прызнаны немэтазгодным.

«У якасці адной з прычын сітуацыі, якая склалася, бачу адсутнасць адзінай дзяржаўнай сістэмы фарміравання рэестра арэнднага жылля. Па нашых прапановах Урад прыняў меры па павышэнні эфектыўнасці выкарыстання ўжо існуючага арэнднага жылля», – удакладніў Генеральны пракурор.

Гаворачы аб праведзеных у лістападзе-снежні 2024 года кантрольных праверках выканання даручэнняў Кіраўніка дзяржавы ў сферы медыцыны, кіраўнік нагляднага ведамства паведаміў аб наяўнасці шэрага праблем: «Амаль у трэці з правераных фельчарска-акушэрскіх пунктаў адсутнічалі абавязковыя медыцынскія вырабы і лекі. Яны былі ў неналежным санітарна-тэхнічным стане. У некаторых выпадках не выконваўся ўсталяваны рэжым працы. Зафіксаваны факты закрыцця ФАП пры незабеспячэнні належнай працы перасоўных комплексаў».

У цэлым пытанні забеспячэння якаснай і даступнай медыцынскай дапамогі ў сельскай мясцовасці вызначаны як актуальныя, дзе да гэтага часу не вырашана і кадравае пытанне.

Адным з прыярытэтаў нагляднай дзейнасці пракурораў названа абарона правоў непаўналетніх.

За апошнія пяць гадоў колькасць дзяцей, якія прызнаны тымі, хто знаходзяцца ў сацыяльна небяспечным становішчы, узрасла на 60%, а дзяцей, бацькі якіх пазбаўлены бацькоўскіх правоў, – на 64%.

Для выпраўлення наяўнай сітуацыі Генеральная пракуратура прапанавала канкрэтныя рашэнні.

У прыватнасці, у мэтах выканання даручэння Кіраўніка дзяржавы Урад змяніў ужо шэраг пастаноў.

Захаванне законнасці ў сферы аграпрамысловага комплексу – традыцыйна адзін з прыярытэтных напрамкаў дзейнасці пракуратуры.

Па выніках наглядных мерапрыемстваў па пытаннях захаванасці буйной рагатай жывёлы пракуроры ўнеслі больш за 3,7 тысячы актаў нагляду, ініцыявалі прыцягненне да розных відаў адказнасці звыш 6 тысяч асоб. Прынялі меры па кампенсацыі з вінаватых шкоды, прычыненай склонам БРЖ, у суме больш за 1,5 млн рублёў.

Па фактах злачынстваў, звязаных з утойваннем склону жывёл, узбуджана 295 крымінальных спраў.

Да галоўных прычын непрадукцыйнага выбыцця жывёл аднесены парушэнне тэхналогій іх кармлення і ўтрымання, безгаспадарлівасць, незахаванне вытворчай і тэхналагічнай дысцыпліны, неэфектыўнасць работы ветэрынарных службаў.

Пры правядзенні восеньскіх палявых работ пракуроры выявілі парушэнні, звязаныя з выкарыстаннем сельгастэхнікі, забеспячэннем захаванасці гаруча-змазачных матэрыялаў, падрыхтоўкай збожжасховішчаў і нарыхтоўкай кармоў.

Не выключаны недахопы ў сферы меліярацыі зямель.

«Запланаваныя Мінсельгаспрам мерапрыемствы па ліквідацыі выяўленых намі ў 2023 годзе недаглядаў выконваюцца не ў поўным аб'ёме. Напрыклад, не перагледжаны састарэлыя методыкі разліку эфектыўнасці інвестыцый у меліярацыю. Не прапрацаваны пытанні маніторынгу асушаных зямель, а таксама ўстанаўлення адказнасці сельгасвытворцаў за іх неэфектыўнае выкарыстанне. У парушэнне праектаў асушаныя тарфяныя лугавыя ўгоддзі выкарыстоўваліся пад ворныя ўчасткі, што вабіла знішчэнне ўрадлівага пласта торфу, зарастанне земляў і выбыццё іх з гаспадарчага абароту. Выканкамы пры гэтым не ажыццяўлялі кантроль за захаванасцю і выкарыстаннем меліяраваных земляў у поўнай меры», – сказаў Генеральны пракурор.

Актуальным названа пытанне захавання маёмасных правоў грамадзян, у тым ліку пры рэалізацыі «зямельнай амністыі».

«Падчас праверкі легалізацыі капітальных аб'ектаў пры самавольным заняцці зямельных участкаў, захаванні маёмасных правоў грамадзян устаноўлена, што ў выканкамах дапускалі валакіту пры разглядзе заяў грамадзян, прад'яўлялі залішнія і неабгрунтаваныя патрабаванні, звязаныя з дадатковымі затратамі», – падкрэсліў Андрэй Швед.

У мінулым годзе колькасць зваротаў грамадзян, якія паступілі ў органы пракуратуры, зменшылася на 3% – пракуроры разгледзелі па сутнасці амаль 23 тысячы зваротаў. З іх абгрунтаванымі прызнана звыш 28 працэнтаў.

Значную долю склалі скаргі на пастановы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях, дзеянні і рашэнні органаў дазнання і следчых.

На асабістым прыёме пракуроры прынялі больш за 35 тысяч заяўнікаў, што на 10% больш, чым у 2023 годзе.

Па кожным факце парушэння правоў і законных інтарэсаў грамадзян прыняты меры рэагавання.

Працягваецца расследаванне крымінальнай справы аб генацыдзе насельніцтва БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны.

«Пасля ўступлення ў сілу змяненняў у заканадаўства ў частцы магчымасці крымінальнага пераследу памерлых асоб, якія ўчынілі злачынствы, якія не маюць тэрмінаў даўнасці, Генеральная пракуратура летась накіравала ў Вярхоўны Суд крымінальныя справы па абвінавачанні Смоўскага – аднаго з карнікаў Хатыні і Серафімавіча – кіраўніка карнага атрада. Вярхоўным Судом 18 сакавіка 2024 года пастаноўлены першы ў гісторыі суверэннай Беларусі абвінаваўчы прыгавор па справе аб генацыдзе беларускага народа ў дачыненні да ката Хатыні Катрука, які пазбавіў жыцця сотні людзей. У цяперашні час расследуюцца крымінальныя справы ў дачыненні да іншых памагатых фашыстаў», – канстатаваў Андрэй Швед.

Значная ўвага нададзена ўшанаванню памяці ахвяр нацызму і выхаваўчай працы.

Па ініцыятыве Генеральнай пракуратуры 12 буйным пахаванням ахвяр генацыду беларускага народа прысвоены прававы статус гісторыка-мемарыяльнага месца пахавання.

Забяспечана стварэнне рэспубліканскага аўтаматызаванага банка даных «Кніга Памяці», у які ўносяцца звесткі аб усіх пахаваннях і загінуўшых асобах, ёсць схемы размяшчэння пахаванняў.

Урадам падтрымана ініцыятыва аб стварэнні адзінага рэестра мемарыялаў Вялікай Айчыннай вайны, вядзенне якога дасць магчымасць вырашаць асветніцкія і ідэалагічныя задачы, пашырыць сетку ваенна-гістарычных турыстычных маршрутаў.

Рэзюмуючы, кіраўнік нагляднага ведамства падкрэсліў, што органы пракуратуры нацэлены на павышэнне эфектыўнасці сваёй работы, забеспячэнне законнасці і правапарадку, абарону правоў і законных інтарэсаў грамадзян, асабліва сацыяльна неабароненых катэгорый.

Пасля выступу Андрэй Швед адказаў на пытанні парламентарыяў адносна контрсанкцыйных захадаў; дзейнасці Камісіі па разглядзе зваротаў грамадзян Рэспублікі Беларусь па пытаннях учынення імі правапарушэнняў, якія знаходзяцца за мяжой; абароны працоўных правоў грамадзян, у тым ліку права на своечасовую і ў поўным аб'ёме выплату заработнай платы; супрацьдзеянні карупцыі на ўсіх узроўнях; выканання зямельнага заканадаўства; удасканалення прававога рэгулявання абароту электронных сістэм курэння.

У рамках мерапрыемства Генеральны пракурор адказаў на пытанні прадстаўнікоў сродкаў масавай інфармацыі.

Фота: Генеральная пракуратура

Упраўленне ўзаемадзеяння са СМІ
Генеральнай пракуратуры